Stulecie inauguracji San Siro
Część I. Jak doszło do powstania legendarnego stadionu
Piero Pirelli
Stadion San Siro został zbudowany w latach 1925–1926 z inicjatywy ówczesnego prezesa Milanu Piero Pirellego i początkowo był wyłącznie własnością Rossonerich.
Pietro Pirelli (1881–1956), znany jako Piero, był synem Giovanniego Battisty, założyciela koncernu Pirelli. Wspólnie z o rok młodszym bratem Alberto wychowywał się praktycznie w murach fabryki i od wczesnego wieku był wdrażany w sprawy firmy.
Studiował w Mediolanie, a także w Genui, gdzie ukończył studia prawnicze. Od 1904 roku sprawował kierownicze stanowisko w firmie ojca. Po przystąpieniu Włoch do Wielkiej Wojny w 1915 roku zaciągnął się do wojska i służył jako oficer kawalerii. Po śmierci ojca w 1932 roku został dyrektorem całego koncernu.
W grudniu 1899 roku Piero, podobnie jak jego brat Alberto, był jednym z założycieli Milan Football & Cricket Club, a w kolejnych latach jego działaczem. W 1909 roku został prezesem klubu i funkcję tę pełnił do 1928 roku. Jego decyzja o budowie stadionu San Siro miała znaczenie historyczne.
Zanim powstało San Siro
Przed powstaniem San Siro Milan rozgrywał mecze domowe w kilku różnych lokalizacjach.
Pierwszą z nich było boisko na Trotterze, używane w latach 1900–1903, znajdujące się w miejscu dzisiejszego dworca Milano Centrale. Obiekt nie posiadał praktycznie żadnej infrastruktury. Luigi Ceccini podaje, że zawodnicy, jeśli nie przyjechali powozami już w strojach sportowych, mogli przebrać się w piwnicy domu Pirellich przy Via Ponte Seveso albo w jakimś miejscu poza obrębem boiska.
Kolejnym obiektem było Campo di Porta Monforte, na którym Milan występował w latach 1906–1914. Boisko było z jednej strony otoczone rowem praczek i murem opuszczonego cmentarza, a z drugiej ogrodzeniem z desek. Miało już jednak prawdziwą drewnianą trybunę i kasę biletową. To właśnie tam po raz pierwszy we Włoszech zamontowano siatki w bramkach.
Campo di Viale Lombardia
W latach 1920–1926 Milan występował na Campo di Viale Lombardia. Był to pierwszy nowoczesny stadion zbudowany przez klub, stanowiący jego własność i będący jego dumą.
Posiadał żelbetowe trybuny, biura i szatnie. Wokół boiska znajdowała się bieżnia, dzięki której organizowano również zawody lekkoatletyczne. Sześć spotkań rozegrała tam reprezentacja Włoch.
Stadion mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów, jednak gwałtownie rosnące zainteresowanie piłką nożną sprawiło, że szybko stał się niewystarczający.
Budowa nowego stadionu
W połowie lat dwudziestych Piero Pirelli rozpoczął intensywne działania na rzecz budowy nowego, znacznie większego obiektu.
Przedsięwzięcie było powiązane z działalnością w branży nieruchomości. Ostatecznie zakupiono prawie 100 tysięcy metrów kwadratowych ziemi rolnej na terenie Lampugnano.
Lampugnano było wówczas częścią gminy Trenno, która razem z dziesięcioma innymi gminami została administracyjnie przyłączona do Mediolanu w 1923 roku. W ówczesnych warunkach zakupiony teren znajdował się na dość odległych obrzeżach miasta.
Pirelli zdecydował, że stadion powstanie właśnie tam, w pobliżu otwartego w 1920 roku toru wyścigów konnych i tuż obok budowanego toru dla kłusaków. Można przypuszczać, że przy wyborze lokalizacji znaczenie miało również zamiłowanie Pirellego do jeździectwa.
Kamień węgielny został wmurowany 1 sierpnia 1925 roku.
Dlaczego stadion nazywa się San Siro?
Nazwa San Siro pochodzi od osady położonej nad rzeką Olona, po wschodniej stronie dzisiejszego Piazzale Lotto, w której znajdował się kiedyś kościół Chiesa di San Siro alla Vepra.
Najstarsza wzmianka o tym kościele datowana jest na 885 rok. W XV wieku został przebudowany, natomiast w XVII wieku w większości go rozebrano. Do naszych czasów przetrwały trzy absydy wmurowane w jeden z budynków kilkadziesiąt metrów na wschód od Piazzale Lotto.
Nazwa San Siro pozostała jednak związana z tym miejscem. W 1888 roku przyjął ją najstarszy mediolański tor wyścigów konnych. W 1920 roku stary tor zastąpiono nowym, dużym obiektem funkcjonującym jako Ippodromo del galoppo di San Siro.
Nazwę San Siro otrzymał również zbudowany w 1925 roku tor dla kłusaków, Ippodromo del Trotto di San Siro, obok którego powstawał stadion Milanu. Nazwa przeszła więc na stadion bezpośrednio z obu hipodromów, a później zaczęła określać całą okolicę.
Stadion San Siro
Budowa trwała zaledwie trzynaście i pół miesiąca.
Projekt przygotował architekt Ulisse Stacchini, ten sam, który zaprojektował dworzec Milano Centrale, a nadzór nad budową sprawował inżynier Alberto Cugini.
Na życzenie Piero Pirellego powstał stadion w stylu angielskim, bez bieżni, z czterema oddzielnymi trybunami. Główna trybuna zachodnia była zadaszona.
Pod trybunami mieściły się biura, szatnie, oddzielne prysznice, siłownia, restauracja, bar i garaże. Z części pomieszczeń korzystał również sąsiedni hipodrom. Znajdowały się tam magazyny paszy, siana i sprzętu jeździeckiego, a także stajnie.
Obiekt był bardzo nowoczesny jak na swoje czasy. Jego pojemność podawana jest różnie. Najczęściej mówi się o 35–40 tysiącach widzów.
Według innej wersji cztery trybuny były przygotowane łącznie dla 31 tysięcy osób, a kolejne 20 tysięcy widzów mogło zajmować miejsca stojące na „parterze”, czyli w wolnej przestrzeni pomiędzy trybunami a boiskiem. Na fotografiach z epoki rzeczywiście często widać stojących tam kibiców.
W chwili otwarcia San Siro było największym stadionem we Włoszech. Prasa pisała nawet o największym stadionie kontynentalnej Europy, choć była to teza dyskusyjna, ponieważ Stade de Colombes w Paryżu mógł pomieścić od 45 do 60 tysięcy widzów.
Część II. Można już grać na San Siro
Inauguracja
Na inaugurację stadionu, zaplanowaną na niedzielę 19 września 1926 roku, wybrano derby Mediolanu.
Następnego dnia mieszana drużyna składająca się z zawodników Milanu i Interu miała natomiast zmierzyć się z czechosłowackim zespołem Deutscher F. C. Prag.
W sobotę 18 września mediolańska prasa informowała, że na nowy stadion będzie można dojechać specjalnym wariantem tramwajowej linii numer 16, odjeżdżającym z Piazza del Duomo. Przygotowano również specjalne połączenie samochodowe z Piazzetta Palazzo Reale.
Na stadionie znajdowała się także przechowalnia rowerów i motocykli.
„La Gazzetta dello Sport” opisywała wrażenia widzów i organizację wydarzenia:
„Publiczność przybyła na stadion z nowym zapasem pełnych podziwu okrzyków na widok tych wszystkich cudów, o których opowiadano i pisano w związku z nowym obiektem sportowym. Rzeczywistość, która ukazała się jej oczom, przewyższyła nawet wyobraźnię.”
Gazeta zwracała jednocześnie uwagę, że przy około dziesięciu tysiącach widzów ogrom stadionu powodował wrażenie pustki. Dobrze wypełniona była przede wszystkim trybuna kryta oraz jedna z trybun za bramką.
O godzinie 14:15 na boisko wkroczył Książę Bergamo. Piero Pirelli pełnił honory gospodarza i przedstawił mu zawodników obu drużyn. Następnie przecięto trójkolorową wstęgę.
Inne źródła podają, że ceremonia została zaplanowana na godzinę 15:45, natomiast odbyła się około 16:30.
Następnie rozpoczął się pierwszy w historii mecz na San Siro.
Milan 3:6 Inter
MILAN 3–6 INTER
Santagostino 11’, Savelli 77’, Ostromann 89’ – Powolny 15’, Bernardini 24’, Cevenini 30’, Castellazzi 35’, 56’, Conti 62’
Milan: Carmignato, Barzan, Schienoni, De Franceschini, Hajos, Pomi (Marchi), Ballarin (Radice), Santagostino, Ostromann, Savelli, Pasqualetto.
Trener: Burgess.
Inter: Zamberletti, Bellini, Gianfardoni, Pietroboni, Giustacchini, Agradi, Conti, Cevenini, Bernardini, Powolny, Castellazzi.
Trener: Weisz.
Pierwszą bramkę w historii stadionu zdobył zawodnik Milanu. W 11. minucie Santagostino wykorzystał akcję Pasqualetto i pokonał bramkarza Interu.
Goście szybko odpowiedzieli. Cztery minuty później Powolny wyrównał, a następnie trafiali Bernardini, Cevenini i Castellazzi.
W drugiej połowie Castellazzi zdobył swoją drugą bramkę, a Conti podwyższył wynik na 6:1. Milan odpowiedział trafieniami Savelliego i Ostromanna.
Pierwsze derby rozegrane na San Siro zakończyły się zwycięstwem Interu 6:3.
Milan i Inter razem przeciwko DFC Prag
Po zakończeniu derbowego pojedynku działacze obu klubów zestawili wspólną drużynę na spotkanie, które odbyło się następnego dnia, 20 września 1926 roku.
MILAN-INTER 4–1 DEUTSCHER F. C. PRAG
Bernardini 50’, 76’, Castellazzi 52’, Cevenini 68’ k. – Bobor 55’
Milan-Inter: Zamberletti, Barzan, Bellini, De Franceschini, Hajos (46' Pomi), Agradi, Conti, Cevenini, Bernardini, Powolny, Castellazzi.
DFC Prag: Toussing, Jinmes, Welschoffer, Kromplotz, Sleff, Matrer, Bobor, Palck, Hannauser, Lew, Sedlacek.
DFC Prag został założony w 1896 roku przez niemieckojęzycznych Żydów mieszkających w Pradze. Na przełomie XIX i XX wieku klub uchodził za jeden z najlepszych w Europie.
W 1903 roku uczestniczył w pierwszych mistrzostwach Niemiec, w których zajął drugie miejsce. Klub rozwiązano w 1939 roku po wkroczeniu wojsk niemieckich do Pragi. Reaktywowano go w 2016 roku i obecnie zajmuje się szkoleniem młodzieży.
100 lat historii
Tak rozpoczęła się historia stadionu San Siro. Trudno wymienić wszystkie ważne wydarzenia, które przez kolejne dekady były z nim związane, dlatego warto przypomnieć kilka najważniejszych etapów rozwoju obiektu.
W 1934 roku San Siro, jeszcze w swojej pierwotnej „angielskiej” formie, było jedną z aren mistrzostw świata. Rozegrano tam trzy spotkania, w tym półfinał Włochy – Austria, zakończony wynikiem 1:0.
W 1935 roku, ze względu na problemy finansowe, Milan podjął decyzję o sprzedaży stadionu mediolańskiemu samorządowi. Przejście San Siro na własność miasta otworzyło jednak drogę do jego dalszej rozbudowy.
W latach 1937–1939 rozbudowano i podwyższono trybuny za bramkami, a przede wszystkim zbudowano sektory w narożnikach łączące poszczególne trybuny. W ten sposób powstała jednolita, zamknięta konstrukcja pierwszego kręgu.
W latach 1954–1955 zbudowano drugi krąg trybun i charakterystyczne spiralne rampy wokół stadionu. Prace wiązały się również z demontażem dachu nad główną trybuną.
W latach 1987–1990 powstał trzeci krąg trybun, wspierany przez 11 wież, a cały obiekt został zadaszony. Przebudowa była związana z przygotowaniami do mistrzostw świata Italia ’90, które zainaugurowano właśnie na San Siro spotkaniem Argentyna – Kamerun zakończonym wynikiem 0:1.
W ten sposób, w największym skrócie, powstało San Siro, które znamy dzisiaj.
Warto jednak pamiętać, że historyczny stadion Piero Pirellego nadal znajduje się w tym samym miejscu, choć został przysłonięty przez kolejne fazy rozbudowy.
Opracowanie: Ludwik Jaksztas